Regeneracja organizmu po stosowaniu Metandienonu

Gdy człowiek przestaje przyjmować metandienon, organizm nie wraca do stanu wyjściowego natychmiast. Wątroba, układ hormonalny, profil lipidowy, serce i psychika regenerują się z różną szybkością, a u części osób zmiany utrzymują się miesiącami. Redakcja zebrała to, co wiadomo ze źródeł naukowych o tym okresie i jak należy go kontrolować medycznie.

Dlaczego regeneracja jest w ogóle potrzebna

Metandienon to androgen 17α-metylowany o wyraźnej aktywności anabolicznej i androgennej. Podczas jego przyjmowania organizm otrzymuje sygnał, że androgenów jest „wystarczająco”, i zgodnie z zasadą ujemnego sprzężenia zwrotnego zmniejsza własną produkcję hormonów. Równolegle wątroba przetwarza cząsteczkę odporną na zwykłą inaktywację, a układ sercowo-naczyniowy reaguje na zmiany lipidów i ciśnienia.

Po odstawieniu preparatu procesy te nie zatrzymują się jednocześnie. Egzogenny androgen znika z krwi dość szybko, a własny układ hormonalny „budzi się” znacznie wolniej. W tym okresie człowiek może znaleźć się w stanie przejściowego hipogonadyzmu — z niedoborem zarówno zewnętrznego, jak i własnego testosteronu.

Przegląd naukowy Endocrine Society (Pope et al., 2014) wyróżnia kilka grup następstw wymagających uwagi po stosowaniu sterydów anabolicznych: endokrynne, sercowo-naczyniowe, wątrobowe i psychiatryczne. Każda z nich ma własne tempo regeneracji i własne markery laboratoryjne.

Ważne jest, aby rozumieć, że „regeneracja” to nie zestaw preparatów, lecz przede wszystkim proces obserwacji i, w razie potrzeby, leczenia pod nadzorem specjalisty. Redakcja świadomie nie omawia samodzielnych schematów terapii regeneracyjnej: ich skuteczności i bezpieczeństwa bez kontroli medycznej nie da się ocenić.

Wątroba po sterydach doustnych

Wątroba to pierwszy narząd, na który warto zwrócić uwagę. 17α-metylacja metandienonu wiąże się z uszkodzeniem cholestatycznym: zaburza się odpływ żółci, we krwi rosną bilirubina i fosfataza zasadowa. Przegląd Soliminiego i współaut. (2017) opisuje też peliozę wątroby oraz gruczolaki przy długotrwałym stosowaniu sterydów 17α-alkilowanych.

W większości opisanych przypadków cholestaza stopniowo ustępuje po odstawieniu preparatu, ale proces ten może trwać tygodnie lub miesiące. W ciężkich przypadkach lekarze stosują leczenie objawowe, a czasem konieczna jest hospitalizacja. Samodzielne „oczyszczanie wątroby” suplementami diety nie ma podstaw dowodowych i nie zastępuje badań.

Podstawowy zestaw badań obejmuje ALT, AST, GGTP, fosfatazę zasadową, bilirubinę całkowitą i bezpośrednią. Ważny niuans: u osób o dużej masie mięśniowej i po intensywnych treningach ALT, a zwłaszcza AST, mogą być podwyższone z powodu mięśni, dlatego lekarz ocenia te wskaźniki razem z kinazą kreatynową i GGTP.

Jeśli wyniki badań pozostają nieprawidłowe kilka tygodni po odstawieniu lub pojawiają się żółtaczka, świąd, ból w prawym podżebrzu, konieczne jest badanie ultrasonograficzne wątroby oraz konsultacja gastroenterologa lub hepatologa. Gruczolaki i pelioza mogą przez długi czas przebiegać bezobjawowo i ujawniać się dopiero podczas badania obrazowego.

Alkohol i leki hepatotoksyczne w tym okresie stanowią dodatkowe obciążenie. Nawet powszechne preparaty, takie jak paracetamol w wysokich dawkach, należy stosować ostrożnie i uzgadniać z lekarzem, dopóki wskaźniki wątrobowe się nie unormują.

Oś hormonalna i płodność

Najdłuższy etap regeneracji zwykle dotyczy osi podwzgórze-przysadka-gonady. Egzogenne androgeny hamują produkcję hormonu luteinizującego (LH) i folikulotropowego (FSH), a bez nich jądra zmniejszają produkcję testosteronu i plemników. Stan ten w literaturze nazywa się hipogonadyzmem indukowanym sterydami anabolicznymi (Rahnema et al., 2014).

Badanie Rasmussena i współaut. (2016) wykazało, że byli użytkownicy sterydów anabolicznych mieli niższe poziomy testosteronu i częściej zgłaszali objawy hipogonadyzmu nawet lata po zaprzestaniu. Kanayama i współaut. (2015) nazwali długotrwały hipogonadyzm po odstawieniu „niedocenianym problemem”.

Objawy tego okresu to spadek libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie, obniżony nastrój, utrata masy mięśniowej i siły. Człowiek często odbiera je jako „zwykły odkat”, choć w rzeczywistości to stan kliniczny, który warto potwierdzić badaniami: poranny testosteron całkowity, LH, FSH, estradiol, prolaktyna, w razie potrzeby — spermiogram.

Przegląd systematyczny i metaanaliza Christou i współaut. (2017) wykazały, że stosowanie sterydów anabolicznych wiąże się z zahamowaniem gonadotropin, zmniejszeniem objętości jąder i zaburzeniem parametrów nasienia, przy czym w większości przypadków zmiany te są częściowo lub całkowicie odwracalne, ale terminy są bardzo indywidualne.

Leczenie długotrwałego hipogonadyzmu to zadanie endokrynologa lub androloga. Specjalista ocenia przyczynę, decyduje, czy potrzebna jest interwencja farmakologiczna, i kontroluje wynik. Samodzielne stosowanie recepturowych preparatów hormonalnych w tym okresie może maskować problem i jeszcze bardziej odwlekać prawdziwą regenerację.

Serce, naczynia i lipidy

Doustne sterydy 17α-alkilowane szczególnie wyraźnie wpływają na profil lipidowy: obniżają poziom lipoprotein o dużej gęstości i podwyższają poziom lipoprotein o małej gęstości. Mechanizm wiąże się ze stymulacją lipazy wątrobowej. Po odstawieniu wskaźniki te w większości wracają do wartości wyjściowych w ciągu tygodni lub kilku miesięcy.

Inaczej może być z mięśniem sercowym. Przegląd Pope'a i współaut. (2014) opisuje u długotrwałych użytkowników sterydów anabolicznych przerost lewej komory, obniżenie funkcji skurczowej i przyspieszony rozwój miażdżycy tętnic wieńcowych. Część tych zmian, według badań obserwacyjnych, utrzymuje się także po zaprzestaniu.

Ciśnienie tętnicze podczas przyjmowania często rośnie, m.in. z powodu zatrzymania sodu i płynów. Po odstawieniu zwykle spada, ale jeśli podwyższone wartości się utrzymują, to już samodzielny powód do badania u internisty czy kardiologa, a nie tylko następstwo cyklu.

Minimalna kontrola w okresie regeneracji obejmuje lipidogram, pomiar ciśnienia w domu, morfologię krwi z hematokrytem, a w razie objawów lub długiego stażu stosowania — EKG i echokardiografię. Takie badania pomagają ocenić nie tylko stan bieżący, ale i długoterminowe ryzyko sercowo-naczyniowe.

• lipidogram (cholesterol całkowity, HDL, LDL, triglicerydy);
• enzymy wątrobowe i bilirubina;
• poranny testosteron, LH, FSH, estradiol;
• morfologia krwi z hematokrytem;
• ciśnienie, EKG, według wskazań — echokardiografia.

Psychika, samopoczucie i opieka medyczna

Aspekt psychologiczny regeneracji jest często niedoceniany. Kanayama i współaut. (2008) opisywali wśród następstw zaprzestania sterydów anabolicznych objawy depresyjne, które mogą wiązać się z niedoborem hormonalnym. U części osób rozwija się też uzależnienie: chęć powrotu do preparatu, aby uniknąć nieprzyjemnych odczuć i utraty formy.

Zmiany ciała po odstawieniu — zmniejszenie objętości mięśni, utrata „nabicia”, spadek siły — nasilają dyskomfort psychiczny. Szczególnie dotyczy to osób ze skłonnością do dysmorfii mięśniowej. Realistyczne oczekiwania i wsparcie specjalisty są tu nie mniej ważne niż badania.

Rytm dnia w tym okresie ma realne znaczenie: pełnowartościowy sen, wystarczająca ilość białka i kalorii, umiarkowane treningi bez prób utrzymania za wszelką cenę wcześniejszych wyników. Niedobór snu i ostry deficyt kaloryczny same w sobie hamują produkcję testosteronu i spowalniają regenerację.

Jeśli nastrój jest trwale obniżony ponad kilka tygodni, pojawiają się myśli o beznadziei, zaburzenia snu czy apetytu, należy zgłosić się do lekarza lub psychoterapeuty. To objawy medyczne, które poddają się leczeniu, a nie oznaka „słabości”.

Szczerość wobec lekarza co do stosowanych substancji to kluczowy warunek właściwej pomocy. Lekarz, który nie wie o przyjmowaniu sterydów, może błędnie zinterpretować wyniki badań i zlecić niepotrzebne badania lub, przeciwnie, przeoczyć coś ważnego.

Wnioski redakcji

Regeneracja po metandienonie to kilka równoległych procesów: ustępowanie cholestazy i normalizacja enzymów wątrobowych, powrót lipidów, odbudowa osi hormonalnej i adaptacja psychologiczna.

Wątroba i lipidy zwykle normalizują się najszybciej, podczas gdy oś hormonalna może regenerować się miesiącami, a u części osób pozostaje trwały niedobór testosteronu.

Podstawą bezpiecznej regeneracji są badania, obserwacja w czasie i konsultacja endokrynologa, a nie samodzielne schematy z recepturowymi preparatami.

Redakcja poleca również zapoznać się z naszymi materiałami o metabolitach metandienonu, o badaniach do oceny gospodarki hormonalnej oraz o wpływie sterydów anabolicznych na płodność męską.

Bibliografia

1. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
2. Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271–1279.
3. Kanayama G, Hudson JI, de Luca J, Pope HG Jr. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction. 2015;110(5):823–831.
4. Rasmussen JJ, Selmer C, Østergren PB, et al. Former abusers of anabolic androgenic steroids exhibit decreased testosterone levels and hypogonadal symptoms years after cessation: a case-control study. PLoS One. 2016;11(8):e0161208.
5. Christou MA, Christou PA, Markozannes G, et al. Effects of anabolic androgenic steroids on the reproductive system of athletes and recreational users: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2017;47(9):1869–1883.
6. Solimini R, Rotolo MC, Mastrobattista L, et al. Hepatotoxicity associated with illicit use of anabolic androgenic steroids in doping. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2017;21(1 Suppl):7–16.
7. Kanayama G, Hudson JI, Pope HG Jr. Long-term psychiatric and medical consequences of anabolic-androgenic steroid abuse: a looming public health concern? Drug Alcohol Depend. 2008;98(1–2):1–12.